Orgullo


orgullo mur oti

“Se a perfección me parecera o máximo criterio á hora de xulgar un filme, Orgullo sería a obra mestra de Mur Oti. Como este director ten fama de irregular, non xa ao longo da sá carreira […], senón no interior de cada filme, un dos aspectos máis gratamente sorprendentes de Orgullo é precisamente até que punto cada secuencia ou escena, cada frase ou xesto, cada plano ou movemento de cámara, cada decisión de iluminación ou encadre son rigorosamente necesarios, precisos e coherentes, de xeito que non hai ningún desequilibrio, e todas as pezas encaixa unhas coas outras coa precisión dun mecanismo de reloxaría. Que isto só se poda verificar tras múltiplas visións, aínda que se intúa desde o mesmo arranque do filme, engade mérito ao traballo de Mur Oti e os seus colaboradores, porque demostra que non fai ostentación da súa capacidade e que conseguiu evitar que o funcionamento do filme sexa mecánico ou adoeza de rixidez. É un filme, sen dúbida, moi meditado, escrito con grande esixencia de claridade, preparado minuciosamente e realizado sen ningunha concesión nin a comodidade nin ao aforro”

[Texto tirado de Manuel Mur Oti: Las raices del drama / As raízes do drama por Miguel Marías, Lisboa: Cinemateca Portuguesa, 1992, p. 106].

Mércores 14 de decembro ás 21:30 no Pichel
Orgullo
(Orgullo, Manuel Mur Oti, España, 1955, 106′, VO)

Westerns marabillosos: O home nas terras salvaxes


O home na natureza salvaxe

“O home nas terras salvaxes é a historia dun cazador de peles chamado Zachary Bass (interpretado por Richard Harris, que é parte dunha banda de cazadores e trampeiros baixo as ordes do Capitán Henry (John Huston). Durante unha expedición ao Noroeste dos Estados Unidos, Bass é atacado e ferido por un oso e logo abandonado medio morto. Sen que parte de Henry e o seu grupo caian na conta de que aínda segue con vida, Bass sobrevive e buscará vinganza. Un dos aspectos formais máis fortes é o ambiente e a atmosfera arredor da historia.

O director Richard C. Sarafian e o equipo quixeron traballar ata o máis mínimo detalle. O punto culminante deste traballo é o barco dos anos 1820, que Henry e a súa tropa carrexan polas terras salvaxes, pola lama e os outeiros nevados. Podería interpretarse como unha visión do dura que foi a profesión de trampeiro e cazador de pel, pero tamén pola carga de culpa que seguramente afoga aos membros da expedición por teren deixado a Bass sen saber se vive ou non.

Aínda que é formalmente unha historia de vinganza, o home do que Bass quere vingarse, Capitán Henry, non é retratado coma un personaxe malvado. Durante unha escena con outro membro da expedición chamado Fogerty (Percy Herbert), Henry conta nun momento de melancolía como coñeceu a Bass e fala tamén algo da súa vida”.

[Fragmento tirado de “Westerns marabillosos: O home nas terras salvaxes“, por John Hamilton].

Mércores 7 de decembro ás 21:30 no Pichel
O home nas terras salvaxes
(Man in the Wilderness, Richard C. Sarafian, EUA, 1971, 105′, VOSG)

Decembro 2016


[Cartaz de Misha Bies Golas]

DECEMBRO 2016

Mércores 7 de decembro ás 21:30 no Pichel
O home nas terras salvaxes
(Man in the Wilderness, Richard C. Sarafian, EUA, 1971, 105′, VOSG)

Mércores 14 de decembro ás 21:30 no Pichel
Orgullo
(Orgullo, Manuel Mur Oti, España, 1955, 106′, VO)

Mércores 21 de decembro ás 21:30 no Pichel
Deus e o diabo na terra do sol
(Deus e o Diabo na Terra do Sol, Glauber Rocha, Brasil, 1964, 118′, VOSG)

Chantal Akerman: facer estourar cousas


Saute ma ville

“Seguimos as nosas colaboracións con Pincha(e)discos afondando nas posibilidades da fame no cinema ao fío dun curso de verán da Universidade de Santiago de Compostela… E tamén dun cabodano: o da cineasta belga Chantal Akerman (1950-2015). Hai anos tivemos no Cineclube, proposto pola profesora Margarita Ledo, un ciclo presentado pola docente e artista Renata Otero, doutora en Historia da Arte coa tese Chantal Akerman: estratexias para a autorrepresentación. Na nosa primeira entrega abordabamos a fame en Pasolini a través do Stracci da mediometraxe La Ricotta, e as súas implicacións de clase. No cine de Akerman podemos ler as escenificacións da fame e do comer compulsivamente como a posta en escena doutra opresión, que resumiu Barbara Kruger, artista visual dos 70, na fotomontaxe “Your body is a battleground”: a de xénero.

Akerman fixo do seu propio corpo posto en escena, de varios alter ego, e da súa perspectiva detrás da cámara, campo de batalla. Deuse a coñecer coa curtametraxe Saute ma ville (Fago estourar a miña vila, 1968), onde realiza accións “performativas” diante da cámara, nun espazo doméstico, a cociña, deformando rituais cotiáns (nesa liña, Semiotics of the kitchen, acción da artista Martha Rossler, data do 75): botarlles betún ás pernas, cocer pasta e devorala, precintar a porta mentres mastiga unha mazá, acumular caoticamente obxectos de limpeza e finalmente, que todo rebente. A curta considerouse como un ensaio de Jeanne Dielman, e ten falado da súa vontade de que fose algo chaplinesco. De certo é unha influencia innegable (outro día falamos sobre cineastas que comen zapatos, de Chaplin a Herzog, si?).

Noutra curtametraxe, J’ai faim, j’ai froid (Teño fame, teño frío, 1984) é unha adolescente encarnada por María de Medeiros quen se mete na cociña do apartamento duns homes que ela e súa amiga acaban de coñecer, para facer unha pseudotortilla e engulipar ovo case cru. Dúas rapazas que fuxiron da casa repiten constantemente que teñen fame e teñen frío. Devoran dous almorzos nunha cafetaría case sen respirar e marchan sen pagar. Á noite teñen máis fame, e cantan unha aria da Traviata nun restaurante para conseguir cartos. Dous homes “convídanas” a cear, e despois a durmir na casa dun deles, onde Maria de Medeiros fai esta tortilla (moi á francesa) mentres a personaxe que interpreta Pascale Salkin vive no seu corpo, por parte do seu anfitrión, a chantaxe patriarcal por antonomasia. Destas transgresións no espazo da cociña pasamos a outra moito menos evidente: en Jeanne Dielman hai longos planos secuencia da protagonista pelando patacas. Que duran o tempo que dura pelar patacas. A transgresión aquí está en visibilizar o que non é visible, temporalizar na pantalla o tempo que non se considera “produtivo”: o que bota unha ama de casa cociñando, limpando, coidando…

Por último, no seu gusto (e o de moitas artistas visuais e performers contemporáneas dela) por levar o corpo ao límite, énos interesante para este artigo o atracón de azucre de Je, tu, il, elle (Eu, ti, el, ela, 1974). Ese alter ego representado pola propia Akerman permanece fechada nun espazo doméstico de novo: o seu corpo nu, un colchón e un quilo de azucre que vai comendo a culleradas directamente da bolsa. Esta acción compulsiva súmase a outra, cando esta protagonista visita a unha ex amante e devora pan con Nutella. Mesmo lle pide máis. Esta merenda improvisada acaba cunha das primeiras escenas explícitas de sexo entre mulleres da historia do cine. Así é o cine de Akerman. Voraz. Para rebentalo todo”.

Por Lara Rozados (Cineclube de Compostela)
Colaboración coa revista Pincha(e)Discos na sección “5 e acción”, número 10, páx. 22 – 23, 2016.

O mozo Lincoln


O mozo Lincoln

“O mozo Lincoln é o produto dunha era na que, en todo o mundo, o misticismo político estaba tomando forma en filmes como O triunfo da vontade e Alexander Nevsky, odas xeométricas á redención colectiva ritualizada. Ford procura unha linguaxe cinemática adecuada ao mito democrático, e non atopa unha resolución sinxela do paradoxo de que Lincoln, o gran heroe democrático, triunfa por unha verdadeira superioridade intelectual e moral (por non mencionar a superioridade física do Lincoln campión de cortar troncos) sobre os seus iguais.

A singularidade de Lincoln é a cousa máis difícil de describir no vocabulario da tradición americana de xénero, unha tradición na que a singularidade é asociada máis frecuentemente coa maldade ou o fracaso, mentres o heroísmo, o liderazgo e o éxito son ligados a figuras vistas como, no corazón, un dos rapaces, parte do pobo. Amósasenos a Lincoln como un populista nato, un contador de chistes e xurado en concursos de tartas, (…) un político amigable que, de seguro, coñece o valor político dos seus sentidos alegatos en favor dos máis pobres e humildes. Pero quen é esta xente para a que fala? Quitando a Lincoln, quen queda no filme para ofrecer algo semellante a un senso de dirección ou visión? Esta América dos 1830 semella unha sociedade de clase escuálida, con políticos falabaratos enriba e abusóns resentidos abaixo, mentres bos cristiáns como Abagail Clay sofren en silencio, e os amables borrachos déitanse á marxe mentres soltan outro bufido. Lincoln é deles, pero diferente deles: un solitario diferente a John Wayne en Centauros do deserto, pero non menos só.”

[Tirado de “Young Mr. Lincoln: Hero in Waiting”, de Geoffrey O’Brien.]

Mércores 30 de novembro ás 21:30 no Pichel
O mozo Lincoln
(Young Mr. Lincoln, John Ford, EUA, 1939, 100′, VOSG)

A regra do xogo


aregradoxogo

“Pensando nas dificultades que puido ter para atopar durante a guerra, lonxe de Francia e nunha época de convulsións, os puntos cardinais a súa inspiración en relación coa que lle animaba en 1938 cando rodaba La Règle du Jeu, Renoir dinos: “Cando fixen La Règle du Jeu sabía onde estaba. Coñecía o mal que roía os meus contemporáneos. O meu instinto guiábame, a consciencia do perigo proporcionábame as situacións e as respostas. Os meus camaradas estaban comigo. Como non habiamos estar inquietos! Penso que o filme é bo. Pero realmente non é difícil traballar ben cando a brúxula da inquietude marca a verdadeira dirección”.

(…)

Nin o público, nin a maioría da crítica souberon recoñecer en 1939 que La Règle du Jeu era a máis grande e máis lúcida expresión dunha época condenada. Pero esta non foi sen dúbida a causa principal de fracaso do filme. A historia de amor era tan válida coma calquera outra e abondaríalle para o éxito con que o guión respectase tamén a regra do xogo cinematográfico. Pero Renoir quixera realizar, segundo a súa propia expresión, un drama alegre, e esta mestura, insólita, desconcertou. Por outra parte, a dirección prodixiosamente móbil, a ironía sutil dos encadres e os movementos de cámara, o estilo da fotografía que anunciaba de maneira xeral a famosa profundidade de campo que nos veu de América a través de Citizen Kane e de The best years of our life, aparecían entón como fantasías ridículas, se cadra discutibles”.

[Fragmento de “A festa no castelo” extraído de Jean Renoir de André Bazin (edición española, Madrid, 1973, Artiach, trad. Joaquín Bollo, pp. 64-67)].

Mércores 23 de novembro ás 21:30 no Pichel
A regra do xogo
(La règle du jeu, Jean Renoir, Francia, 1939, 113′, VOSG)

A historia do crisantemo tardío


a historia do crisantemo tardío

“Cando Mizoguchi roda este filme, en 1939, Xapón levaba involucrado dous anos nunha guerra inxusta contra China e o cinema, controlado estreitamente polo poder militar, debe obedecer as consignas nacionalistas. O ano anterior, o Estudio Shinkô impuxéralle a rodaxe dun filme exaltando o patriotismo requirido polas autoridades: A canción do campo. Sen ser un gran home político -nunca o foi- Mizoguchi sabe ben que a súa arte, que está chegando á madurez, non está feita para esa caste de servizo ideolóxico. “Sufría”, conta o seu guionista Yoda, “unha crise invadía o seu espírito”. Non quería seguir asumindo esa colaboración pasiva coa política nacional”. Decide deixar a compañía Shinkô e volve aos estudios da Shochiku, en Kyoto, onde lle dan carta branca. “Fun a Kyoto, conta Mizoguchi, coa condición de poder facer o que quixese. Así que penso que puiden rodar ese filme (A historia do crisantemo tardío) ao meu xeito… Alí comecei a facer de verdade o meu filme”.

[Fragmento de “Xapón tour, détour” de Alain Bergala, extraída de Cahiers du Cinéma, 1981, núm. 327].

Mércores 16 de novembro ás 21:30 no Pichel
A historia do crisantemo tardío
(残菊物語 [Zangiku monogatari], Kenji Mizoguchi, Xapón, 1939, 143′, VOSG)

Só os anxos teñen ás


Só os anxos teñen ás

“Hawks presenta un nacente servizo sudamericano de correo aéreo como unha banda de irmáns e, ocasionalmente, irmás. Os seus defectos inclúen trazas de malicia, hipocresía, bufonería e orgullo. Pero ser parte da súa comunidade saca o mellor en cada un deles – e retratalos provoca unha fita persoal para practicamente todos os membros do reparto. Bogdanovich sostén que este filme fixo de Cary Grant unha superestrela porque provou que podía conquistar á rapaza como un galán romántico, non un cómico screwball (como n’A horrible verdade, de Leo McCarey) ou un poético inadaptado (como na exitosa comedia de George Cukor, Vacacións). E ten razón: Grant está xenial. Metido en sombreiros de ala ancha e pantalóns de gaucho, leva a cabo unha interpretación robusta, carnal, pero tamén delicada e sensible como o xefe dos aviadores, o que mantén o seu esprit de corps e disciplina mentres atravesan os Andes en avións unidos polas proverbiais goma de mascar e cinta de embalar. Thomas Mitchell está igualmente impresionante – sutil e conmovedor – como o seu mellor amigo e man dereita. (…) Rita Hayworth está agradable e imposiblemente fermosa no seu primeiro papel no que chamar a atención, como muller de Barthelmess e antigo amor de Grant. É asombroso ver un pavoneo non autoconsciente que transforma actores de carácter familiares como Noah Beery Jr. (normalmente un enternecedor bo rapaz) e Allyn Joslyn (con frecuencia un snob oficioso) en viriles e impredecibles atletas dos ceos.

A profundidade de banquiño deste reparto é esencial para o éxito do filme como fantasía romántica, e para a súa vitalidade como arte popular. Converteuse nun lugar común dos críticos dicir que Hawks operaba ao mellor nivel perfeccionando as personaxes de luminarias como Grant, Humphrey Bogart e John Wayne. Pero en Só os anxos teñen ás, Grant funciona como o núcleo dun personaxe grupal: unha unida e ruidosa fraternidade de aviadores. A acción do filme xira arredor de dúas mortes na compañía. A súa tensión vén de ver se unha parella de recén chegados pode encher o oco”.

[Fragmento tirado de “Only Angels Have Wings: Hawks’s Genius Takes Flight”, de Michael Sragow].

Mércores 9 de novembro ás 21:30 no Pichel
Só os anxos teñen ás
(Only Angels Have Wings, Howard Hawks, EUA, 1939, 121′, VOSG)

O espía de negro


O espía de negro

“É fácil ver por que Martin Scorsese e a súa montadora de toda a vida Thelma Schoonmaker cantan publicamente as alabanzas dos filmes de Michael Powell: O espía de negro, de 1939 e favorita de ambos, é un filme de montador, empregando tantos tiros de cámara como o filme de Lars von Trier que vos veña á cabeza, e mantendo mentres tanto unha adorable coherencia. E mentres Scorsese nunca faría un thriller tan suave e divertido, as súas ambicións técnicas son similares: para a máxima expresividade, pon a cámara no máximo de lugares – preocúpate pola narración despois. O primeiro filme de Powell co guionista Emeric Pressburger, O espía céntrase en espías alemáns, contando unha trama anti-británica da era da Primeira Guerra Mundial. Humanizando decididamente ao inimigo, e non menos a piques de comezar a Segunda Guerra Mundial, o filme de Powell supera as reinterpretacións modernas da historia como Cartas dende Iwo Jima adoptando unha sequidade cómica, e retándonos a escarallarnos de risa diante da morte dos nosos. É unha estraña e, aínda así, marabillosa incompatibilidade entre tema e tono que, aínda non sendo un éxito no que se refire a elucidar grandes complexidades morais da guerra, pídenos que tomemos un pracer inusual e quizais pouco favorecedor en vellas intrigas”.

[Tirado de Sky Hirschkron: “A Second Take: The Spy in Black” de Stylus Magazine].

Mércores 2 de novembro ás 21:30 no Pichel
O espía de negro
(The Spy in Black, Michael Powell, Reino Unido, 1939, 90′, VOSG)

1939


aregladoxogo

O Cineclube leva programando 15 anos, e entre as máis de 1000 películas que proxectamos, o único ano do que non se puxo ningunha é 1939. Non sabemos moi ben que di do Cineclube que o único ano que obviamos sexa o comunmente considerado “mellor ano da historia do cinema”. O ano de Foise co vento, O Mago de Oz, Ninotchka, Cabaleiro sen espada, Os violentos anos vinte, A dilixencia! Parece que fai falla esforzarse para ignoralo, pero supoñemos que ningún cineclube escolle as películas co criterio absurdo de ir cubrindo todos os anos equitativamente. En todo caso, decidimos esforzarnos para deixar de ignoralo, e escoller as deste mes de novembro co criterio absurdo de resolver ese descoido imperdoable.

Con todo, esa coincidencia entre críticos e historiadores para sinalar 1939 como o ano milagroso é tamén un pouco sospeitosa. Ao final resulta que a propia industria de Hollywood comezara a afirmalo antes de que sucedera, iniciando a campaña “Motion Pictures’ Greatest Year” para defenderse dunha denuncia antimonopolio que lles puxeran ás majors. Non queremos ser vítimas da propaganda nin reducir a historia do cinema á historia do cinema estadounidense (por moi impresionante que sexa), así que sumamos ao anterior o criterio, menos absurdo, de escoller películas de distintas cinematografías.

Así, aínda que non puidemos evitar programar Só os anxos teñen ás (Howard Hawks) e O mozo Lincoln (John Ford), abrimos o mes con O espía de negro, a primeira colaboración entre os británicos Michael Powell e Emeric Pressburger. E proxectaremos tamén dous grandes clásicos das outras cinematografías máis fortes daquel momento: A regra do xogo, de Jean Renoir, e A historia do crisantemo tardío de Kenji Mizoguchi. Teremos comedia, acción, intriga, aventuras, historia, drama e romance.