cineclube de compostela

Contra o cinema verité

«Un crítico inglés demoninou Point of Order! como o mellor exemplo de cinema verité. Eu non che estou dacordo. Iso é unha trangallada. O cinema verité sería un camarógrafo medio tolo que mostra a súa integridade ao mundo. Mostra outras cousas. Sería un exercicio desperdiciado. “Menos maldicións, máis pedras”, berrou un gondoleiro italiano cando a Inquisición botaba á auga as obras de Gassendi.

Aquí tedes máis elementos detrás de Point of Order!

1. McCarthy non é un fascista. Os facistas teñen ideoloxía e seguidores organizados. El non tiña. (E Cohn e Schine?)

2. McCarthy era complexo, interesante. A figura política americana máis rechamante desde Franklin Delano Roosevelt. Tiña un magnífico sentido para a actuación. Era un mestre dos medios de comunicación. Era o triunfo da técnica sobre a substancia. Xenuinamente americano, non como Madison Avenue.

3. McCarthy non só obedecía, deixábaselle facer. Eran os dirixentes do Partido Republicano os que lle deixaban facer, o senador Taft e demais.

4. McCarthy ten o crédito do seu encanto, da enerxía, e da compresión da mentalidade americana, e o seu temperamento político. Senón, como pensas ti que chegou tan arriba e con tanto poder?

5. McCarthy tiña un caso contra do Exército e das sombras que había detrás do Exército. O filme relata unha complicidade, unha complicidade compartida.

6. Nin as comisións nin o filme son unha demostración de “bos e malos”. Todos os que interveñen están implicado porque “o fixeron”. O Exército apandou, a Casa Branca calou, o Senado tremeu, a prensa dáballe e dáballe e as víctimas eran ofrecidas mentres os chamados das protestas foron diminutos ata o final.

7. O heroe non é Joseph Welch (bo avogado e mellor actor) senón que foi a cámara. Ningunha figura política do mundo contemporáneo foi observado tan profundamente como McCarthy entre abril e xuño de 1954.

Volvendo ao cinema verité. A frase é unha parvada, se miramos para o chan da sala de producción. Se todas as 188 horas foron vérité na súa totalidade, calquera corte feito nesas 188 horas faríaas máis vérité ou menos vérité. Tanto a vérité coma os prexuízos son tanto de Talbot como meus. Hai material dabondo como para facer quince filmes, mesmo un que faría ver a Roy Cohn como o Galahad de Tennyson.»

(O punto de vista sobre Point of Order!, Emile de Antonio. O texto completo repartirase na sesión do mércores)

Mércores 16 de maio ás 21.45h no Pichel
Cuestión de orde
(Point of Order, Emile de Antonio, EUA, 1964, 97′, VOSG)

Follas do Cineclube: 9 de maio

■ Preme na imaxe para descargar a Folla do Cineclube repartida na sesión do 9 de maio.

■ Recordade que podedes acceder a textos editados anteriormente polo Cineclube na sección Textos deste mesmo blog.

Cine e control social (I): Imaxes da cadea

«Aló por xaneiro comezamos nos EUA con Cathy Crane a investigación para un filme co título provisorio de Gefängnisbilder (Imaxes da cadea). Fomos buscando imaxes de cámaras de vixilancia intaladas nas cadeas, buscamos tamén filmes instrutivos para os carceeiros, documentarios e argumentarios que fixesen unha representación da cadea. Coñecimos ao detective privado que loita polos dereitos civís das familas dos presos mortos nas cadeas de California —un detective privado que gosta de ler a Hans Blumenberg cando ten que esperar nalgures.

[...]

Nas cadeas modernas, que teñen de rehabilitar ao preso, este xa non se expón, pero a ollada controladora do garda segue sobre el. O garda é o representante da sociedade; por iso o filósofo do castigo, Jeremy Bentham, planificou unha torre panorámica para ver dentro de cada cela. Os presos, porén, non podían darse de conta se a torre estaba ocupada —só sentían a mirada potencial. Bentham imaxinou que calquera podería entrar na torre e tomar a función de vixiante.

Para o control panóptico a cela debe ser observable. É frecuente nos EUA poñer unha reixa no canto dunha parede. Nos últimos anos, de novo, construíronse nos EUA cadeas segundo os principios panópticos. Realmente as cámaras de video poden observalo todo, pero aquí procúrase que o preso sinta a súa exposición diante dunha mirada humana.

Ao mesmo tempo hai cada vez máis cadeas nas que os presos xa non poden entrar en contacto visual directo coas súas visitas —nin a través dunha reixa ou dun vidro. Somentes poden comunicarse cun teléfono conectado a unha cámara de video. Isto faise por razóns humanitarias: os familiares xa non teñen que facer longas viaxes, somentes van a unha oficina que conecta a comunicación e controla.

Con isto quítaslle a base a unha figura narrativa do filme penitenciario: cantas veces temos visto como falaban visitante e visitado e como interviña o garda? Cantas veces temos visto como un home e unha muller establecían un ansioso contacto simbólico separados por un vidro?»

(tirado de Crítica de la mirada. Textos de Harun Farocki, Buenos Aires, Ed. Altamira, 2003)

Mércores 9 de maio ás 21.45h no Pichel
Para non estar aquí
(In Order Not To Be Here, Deborah Stratman, EUA, 2002, 30′, VOSG)
+
Imaxes de prisión
(Gefängnisbilder, Harun Farocki, Alemaña, 2003, 60′, VOSG)

Follas do Cineclube: 2 de maio

■ Preme na imaxe para descargar a Folla do Cineclube repartida na sesión do 2 de maio.

■ Recordade que podedes acceder a textos editados anteriormente polo Cineclube na sección Textos deste mesmo blog.

Un filme antisocial sobre o socialismo (bis)

Este mércores 2 de maio repetimos a sesión cancelada por motivos técnicos o pasado 21 de marzo: An Injury to One, de Travis Wilkerson

«Antes de dirixir o seu filme-manifesto de non ficción, Who Killed Cock Robin? (2005), no que había poñer en práctica a súa «metodoloxía do traballo social», o norteamericano Travis Wilkerson realizou, como proxecto de tese para o Máster do California Institute of Arts, o documental An Injury to One, un traballo que el propio definiu como «un filme antisocial sobre o socialismo». Antisocial pola súa condición de empresa solitaria, oposta á experiencia comunal de Who Killed…, no que os membros da equipa rotaban o seus postos durante a rodaxe. Deste xeito, pódese comprender An Injury to One coma un traballo de iniciación, un enclave luminoso no camiño cara a un cinema político de axitación que sexa quen de se expresar coa liberdade, claridade e virulencia dunha canción folk de protesta.

De feito, durante os 53 minutos de An Injury to One, soan varios temas musicais, interpretados por Low, Dirty Three, Will Oldham ou Jim O’Rourke. Porén, todas elas son pezas instrumentais, entre as que salientan as «Cancións dos mineiros de Butte», cuxas letras, nunca audibles, se imprimen por medio de intertítulos sobre postais en movemento da aflixida paisaxe mineira de Butte, Montana. O texto é, abofé, a voz silenciada dos traballadores, inserida sobre imaxes en 16mm que semellan tiradas dun filme de James Benning (asesor de Wilkerson no proxecto). Esta reveladora fusión de imaxe, son e texto é apenas un exemplo da continua procura por parte do director dunha articulación concisa e, ao tempo, poética do discurso histórico-político. Un discurso que nos leva de 1864, coa implantación en Butte dun sistema económico colonialista, deica 1995, ano no que 342 gansos en plena migración deron coa morte nas tóxicas augas da mina abandonada da cidade, unha ferida aberta no corazón de Norteamérica.»

(fragmento do artigo de Manuel Yáñez Murillo, Poisonville, en Cahiers du Cinéma España, nº especial 5, novembro 2008, p. 28)

Mércores 2 de maio ás 21.45h no Pichel
Se tocan a un
(An Injury To One, Travis Wilkerson, 2002, 53’, VOSG)

Maio

MAIO 2012 

Mércores 2 de maio ás 21.45h no Pichel
Se tocan a un
(An Injury To One, Travis Wilkerson, 2002, 53’, VOSG)

Mércores 9 de maio ás 21.45h no Pichel
Para non estar aquí
(In Order not to Be Here, Deborah Stratman, EUA, 2002, 30′, VOSG)
+
Imaxes de prisión
(Gefängnisbilder, Harun Farocki, Alemaña, 2003, 60′, VOSG)

Mércores 16 de maio ás 21.45h no Pichel
Cuestión de orde
(Point of Order, Emile de Antonio, EUA, 1964, 97′, VOSG)

Mércores 23 de maio ás 21.45h no Pichel
A sociedade do espectáculo
(La societé du spectacle, Guy Debord, Franza, 1973, 88′, VOSG)

Mércores 30 de maio ás 21.45h no Pichel
Máis grande cá vida
(Bigger than Life, Nicholas Ray, EUA, 1956, 95′, VOSG)

■ Preme na imaxe para descargar o cartaz en pdf

A posibilidade dunha outra televisión

A idea dunha «outra TV» desaparece ou queda reducida a experiencias minoritarias e resistentes, mentres se estende a visión da televisión como un medio de puro entretemento mirado con desdén por unha esquerda tradicional cada vez máis obsoleta, e utilizado polos gobernantes como unha institución máis do consenso imposto.

Durante esta mesma década, os 80, o estado das autonomías e a aparición dos «grandes gabinetes de propaganda» nos que converteron as televisións autonómicas, chegaron practicamente ao mesmo tempo ao estado español. ETB, a primeira en emitir, ponse en funcionamento en 1983, e máis tarde faríano TV3 e TVG, seguidas de Canal Sur e outras máis tardías. Con escasa -por non dicir ningunha- tradición de independencia, os medios de comunicación públicos do estado español caracterízanse por unha estreita relación institucional, que coa chegada das televisións autonómicas evidénciase máis.

E con todo, tamén é certo que os anos 80 posibilitaron nestas televisións autonómicas a realización de formatos e experimentos audiovisuais que as décadas seguintes negarían, cargadas xa co peso do profesionalismo e a corrección política. A TV autonómica dos 80 abriu a posibilidade dunha «outra tv» ante o monopolio estatal de TVE (lembremos que as televisións privadas chegan a España en 1990), posibilitou espazos para a intervención de axentes exteriores e alleos á TV que renovaron formatos, e axudaron á normalización e ao uso das linguas propias, malia parecer bastante claro que foron instrumentos privilexiados da construción dos novos imaxinarios da «España do deseño», da modernización e o cambio, e territorios fundamentais da construción do «consenso desmemoriado» que caracterizou o proceso transicional español.

Nesta intersección entre o renovado interese que suscitan as posibilidades da TV dixital entre investigadores e artistas (non en van no último ano asistimos a unha nova onda de exposicións e estudos sobre as relacións entre arte e o medio televisivo, como, por exemplo, ¿Estáis listos para la tv? (2010-2011) no MACBA, e coa vontade “arqueolóxica” de indagar a nosa memoria colectiva recente a través do arquivo televisivo de ETB para poder albiscar os mecanismos de construción dos imaxinarios propios, sitúase ElectroClass, unha investigación sobre as posibilidades de construírmos un imaxinario propio, de noso, da nova clase traballadora postradicional.

(fragmento de ElectroClass, María Ruído, outubro 2011, en http://www.workandwords.net/es/projects/view/584. O texto completo en galego repartirase na sesión do luns)

Luns 30 de abril ás 21.45 h no Pichel
ElectroClass. Apuntes sobre a xeración de imaxinarios postindustriais dende a televisión [Bilbao como caso de estudo]
(ElectroClass. Apuntes sobre la generación de imaginarios postindustriales desde la televisión [Bilbao como caso de estudio],
Maria ruido, 2011, 53’, VOSE)
Sesión presentada pola directora

Follas do Cineclube: 25 de abril

■ Preme na imaxe para descargar a Folla do Cineclube repartida na sesión do 25 de abril.

■ Recordade que podedes acceder a textos editados anteriormente polo Cineclube na sección Textos deste mesmo blog.

48

«Nun primeiro momento poderiamos pensar que 48 (2009), de Susana de Sousa Dias, é un filme moi sinxelo que afronta un conxunto de fotografías de prisioneiros políticos extraídas do Arquivo da PIDE/DGS (a policía política da ditadura portuguesa, 1926-1974) coas voces dos mesmos detidos moitos anos despois. Imaxes e sons que tratan de contar a historia dos corenta e oito anos da ditadura portuguesa. Un relato narrado polos mesmos suxeitos representados nas fotos por medio de pequenos detalles que só eles son quen de identificar na imaxe: «un bigotiño», «un aceno», «unha chaqueta ás costas», «un gabán por riba da chaqueta», «unha calva» ou «un sorriso». Miudezas reveladoras deses tempos. Non só das estruturas políticas represivas e das formas de resistencia, senón tamén do xeito en que vivían e desexaban.

Porén, baixo a aparente simplicidade deste dispositivo fílmico agroman cuestións complexas que atinxen á natureza mesma da imaxe. Entre as fotos que vemos e o que aconteceu hai, decote, un abismo que as voces dos antigos presos poñen de manifesto: «aquí non o amosa a fotografía, pero eu xa encanecera», «o que é estraño é que é unha foto tirada na policía. Son eu, pero non lembro nada», «miña nai non é esa, ese non é o seu rostro», «ese é o rostro de dentro, non o de fóra»… Unha tensión entre o que amosa e o que agocha, propia do mecanismo fotográfico, que implica sempre un fóra de campo invisible (espacial e temporal) que interfire na imaxe e que, no caso desas fotos carcerarias, fala precisamente do dispositivo que as configurou: un conxunto de procedementos adoptados polo sistema policial para fixar a identidade do detido.»

(fragmento da recensión de 48 escrita por Celeste Araújo para Blogs&Docs. Texto completo aquí)

Mércores 25 de abril ás 21.45h no Pichel
48
(48, Susana de Sousa Dias, Portugal, 2010, 93′, VOSG)

Entrevista con Susana de Sousa

Achegamos unha entrevista de Gonzalo de Pedro a Susana de Sousa a respecto de 48, que proxectaremos no Cineclube o vindeiro mércores 25 de abril.