Os salteadores


“Os filmes da fase que inaugura Os salteadores -que abre a chamada “triloxía da Historia” que completan Os roxos e os brancos [Csillagosok, katonak] e Silencio e grito [Csend es kialtas]- céntranse en episodios de rebelión e opresión, e analizan particularmente o funcionamento dos diferentes mecanismos represivos do poder. Pero por si mesma esta temática non tería servido para individualizar unha obra; o que distingue a Jancsó, o que converte os seus filmes nunha efectiva, e literal, posta en escena dun mito que serve para explicar a Historia, é a nova dramaturxia que comeza a esbozar a partir deste filme.

(…) a partir de d’Os salteadores as películas de Jancsó poderían debuxarse como diagramas como os que describen unha partida de xadrez: unha partida que describe un momento histórico e na que os campesiños son literalmente peóns sacrificados por un poder invisíbel. A consecuencia desta concepción é, por suposto, o plano-secuencia que lle vai dar fama a Jancsó e que agora é apenas un horizonte ao que tende (que máis ben pide a berros) a posta en escena. N’Os salteadores aínda rexe unha planificación baseada na montaxe pero o plano-contraplano tende a desaparecer como figura dominante en beneficio do continuo reencandre -o plano nunca é estático- que xorde do movemento da cámara e dos actores (e as masas de extras) nun baile perpetuo. O fascinante deste filme é que nos permite asistir ao nacemento, aínda en loita co modo de representación clásico, deste orixinal sistema que logo chegará ao manierismo en sucesivas e máis radicais aplicacións do mesmo. (…) Pero antes de incorrer nos coros e danzas este sistema paramétrico de interpretar a Historia influirá non pouco en cineastas como o primeiro Angelopoulos”.

[Antonio Weinrichter. Reseña do filme tirada de Vientos del Este: los nuevos cine en los países socialistas europeos. 1955-1975. Carlos Losilla y José Enrique Monterde (ed.). Valencia: IVAC, Festival Internacional de Cine de Gijón, CGAI, Filmoteca Española, 2006, p. 200-201].

Mércores 22 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Os salteadores
(Szegénylegények, Miklós Jancsó, Hungría, 1966, 90′, VOSG)

Carruaxe a Viena


(…)

– “Un tenta buscar o seu modo de vida na arte, un espazo no que poida traballar, e facer o que lle gustaría facer. Inicialmente, a área que apareceu foi unha de temas bastante xerais nos que non te darías con demasiados obstáculos. Isto inclúe varios dos filmes que Jan Procházka e eu fixemos xuntos, incluíndo Sufrimento e O alto muro [Vysoká zed] – ideas humanistas xerais cun carácter lírico forte. Un tiña polo menos a satisfacción de ter creado un filme artístico, a pequena escala. Pero mesmo isto batía contra oposición: Sufrimento foi calificado de “formalista” polo Comité Central do Partido; e cando os guións estaban sendo aprobados na primavera de 1961, fora clasificado como un “filme adecuado para recrutar xente na agricultura”.

(…)

Outra circunstancia difícil foi a actitude dos críticos de cinema cara min, cara nós os dous; categorizáronnos dende un principio, illáronnos do grupo maioritario, o principal. Non podo evitar sentir que esta actitude non estaba baseada nos nosos filmes como tal, ou nunha avaliación do noso traballo, senón en consideracións políticas e artísticas máis amplas. Ou alomenos que estas cousas xogaron un rol na súa actitude.

Sentín isto máis fortemente no caso do meu filme Carruaxe a Viena [Kočár do Vídně]. Aquel episodio precisaba duns nervios de aceiro, porque primeiro tiveramos que loitar unha batalla contra os “poderes establecidos”; – o censor prohibiuna antes de que chegara máis aló da fase de guión. Novotný en persoa deu permiso a Procházka para rodar o filme, coa condición de que llo ensinaría unha vez rematado. Na proxección, en presenza doutros grandes líderes políticos, Novotný declarou que era unha morea de sensentidos, que a nación non aceptaría algo como iso. Esta vez foron os outros os que foron máis conciliadores, para variar: falaron de valores artísticos; suxeriron que cambiaramos o final dalgunha maneira. Resumindo, déronme unha malleira. Pero non nos foi mellor no subsecuente encontro e discusión con traballadores creativos e críticos no Cineclube. A pesar de que as súas razóns eran diferentes, tiven a impresión de que non era simplemente unha cuestión de que non o comprenderan, senón da súa intención de que o filme fose estigmatizado, condenado. Seguían falando de arte “oficial”; “oficialmente aprobado”; “oficialmente tolerado”; – despois de todo o que acabamos de pasar estaba moi enfadado”.

[Tirado da entrevista a Karel Kachyňa realizada por Antonín J. Liehm en 1968 en Closely Watched Films. The Czechoslovak Experience. Londres: Routledge, 2016].

Mércores 15 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Carruaxe a Viena
(Kocár do Vídne, Karel Kachyňa, Checoslovaquia, 1966, 78′, VOSG)

Sesión Tractora Coop: traballos 2014/2016


Este mércores 8 de febreiro o Cineclube de Compostela acollerá a sesión Tractora Coop. Traballos 2014/2016, na que se proxectarán Gold 20 de Ainara Elgoibar, Pasaia Bitartean de Irati Gorostidi e Lycisca de Gerard Ortín. Estes filmes están producidos por Tractora Coop, unha cooperativa de artistas e cineastas, e formaron parte dunha sesión programada no Anthology Film Archives de Nova York, considerado o cinema cooperativista fundacional en Estados Unidos baixo a iniciativa de Jonas Mekas, Peter Kubelka e Stan Brakhage.

A maiores, o próximo luns 13 ás 19:30 o cinema NUMAX ofrecerá tamén unha sesión con filmes de Tractora, titulada Sunday Rest (Domingo de descanso). Tres filmes de Vicente Vazquez e Usue Arrieta:  nela proxectaranse Goitik Beherea Behetik Gora (2012), The Exhaust Note (2013) e 90º Doble Vertiente (2013). Nestas tres pezas hai unha temática común no tratamento das tensións entre traballo e ocio, natureza e cultura, industrialización e comunidade. A través das imaxes e os sons compróbase como estes supostos contrarios van dar paso a unha sutil interconexión entre eles que xera un inusual e complexo retrato dun grupo social. A sesión contará cunha pequena presentación e posterior coloquio por parte dos seus autores.

TRACTORA COOP. TRABALLOS 2014/2016

Gold 20, de Ainara Elgoibar, é un tipo de cristal dourado, sen ouro, recentemente creado por Guardian Industries en Tudela (Navarra). É empregado principalmente para arquitectura exterior. As súas propiedades mecánicas son idénticas a aquelas dos outros produtos da serie SunGuard, así que é presentado como unha das opcións cromáticas de certos tipos de cristal. A cor dourada é ornamental. O vídeo de Ainara Elgoibar narra o proceso de manufacturación deste tipo de cristal, mentres recupera a tradición dos documentais industriais, a medio camiño entre a práctica artística e a documentación do proceso de produción.

Pasaia Bitartean, de Irati Gorostidi, é unha aproximación fílmica ao entramado urbano de Pasaia, municipio no que se ubica o principal porto comercial de Guipúzcoa. O seu tecido industrial e urbano creceu e desenvolveuse arredor da actividade do porto que, a partir da crise dos 70 e ata a actualidade, foi diminuindo. A película persegue a apreciación do presente de Pasaia e, a súa vez, pensa a urbe como continente de memoria. O traballo como actividade productiva contraponse ao traballo como actividade museística; turistas que atravesan unha industria en decadencia como parte do traxecto dun cruceiro; ou bandas de hardcore que recollen o testemuño sonoro desa mesma industria conforman algúns dos elementos a través dos que esta película captura a paisaxe urbana e industrial de Pasaia.

Lycisca (work in progress), de Gerard Ortín, propón un percorrido fragmentado polo Val de Karrantza. A película estrutúrase a través de diferentes accións: un concurso de raza de cans de presa, unha máquina de ordeño automatizado, o son da buguina coa que un pastor espanta ao lobo ou unha cova turística descuberta durante a explotación dunha canteira. A través dun exercicio de paisaxismo das relacións, destaca as luces e sombras dunha realidade en proceso de cambio, onde falar de domesticación é tan inoportuno como falar de pureza ou estado natural.

Mércores 8 de febreiro ás 21:30 no Pichel
TRACTORA COOP: TRABALLOS 2014/2016
Gold 20
(Gold 20, Ainara Elgoibar, País Vasco, 2015, 17′, VO)
Pasaia bitartean
(Pasaia bitartean, Irati Gorostidi, País Vasco, 2015, 51′, VOSE)
Lycisca [work in progress]
(Lycisca, Gerard Ortín, País Vasco, 2016, 43′, VO)
Coa presenza de Ainara Elgoibar, Gerard Ortín, Vicente Vázquez e Usue Arrieta, membros de Tractora Coop.

Grupo Medvedkine


“Durante algúns anos, os vaivéns entre Besançon e París foron moi intensos, con Chris Marker como inspirador e inventor dun novo xénero: o cinema feito polos mesmos obreiros. Non quero repetilo constantemente, pero todo o que pasou no Franco Condado durante eses anos non tería sido posible sen Chris Marker. Durante máis de dez anos, dedicoulle o seu tempo e o seu talento a este cinema comprometido onde el mesmo se borraba detrás do obxecto creado. Tamén contribuíu ao desenvolvemento dun cinema diferente, único no seu xénero, como o ten sido toda a súa obra.

En Besançon, a efervescencia das rodaxes, en París, na nosa pequena tenda do 13º distrito, na rúa Albert, unha especie de colmea con aqueles que viñan botar unha man, suxerir película ou material, aqueles que (habitualmente do outro lado do mundo) viñan amosar os seus filmes, con proxeccións e discusións que remataban tarde, entrada a noite […]

É evidente que os filmes do grupo Medvedkine non terían existido sen a nosa pequena “casa” de produción. Como todos os demais filmes que producimos ou distribuímos naquela época, ademais das responsabilidades financeiras e técnicas, nós facíamos que se coñecesen fóra os filmes de Besançon. Durante moitos anos (ata a fin dos anos 70), o interese polos nosos filmes era moi grande en Francia e no estranxeiro. O circuíto non comercial era moi activo e extenso, e case todos os anos tiñamos un programa de filmes que se presentaban en salas no circuíto comercial”.

[Tirados do libreto “Les Groupes Medvedkine” por Inger Servolin].

Mércores 1 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Clase de loita
(Classe de lutte, Grupo Medvedkine de Besançon, Francia, 1969, 40’, VOSG)
Sochaux, 11 de xuño de 1968
(Sochaux, 11 juin 1968, Grupo Medvedkine de Sochaux, Francia, 1970, 19′, VOSG)
Posto que vos dín que é posíbel
(Puisqu’on vous dit que c’est possible, Autoría colectiva, Francia, 1973, 47’, VOSG)

Febreiro 2017


[Cartaz de Edita R. Oca]

Mércores 1 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Clase de loita
(Classe de lutte, Grupo Medvedkine de Besançon, Francia, 1969, 40’, VOSG)
Sochaux, 11 de xuño de 1968
(Sochaux, 11 juin 1968, Grupo Medvedkine de Sochaux, Francia, 1970, 19′, VOSG)
Posto que vos dín que é posíbel
(Puisqu’on vous dit que c’est possible, Autoría colectiva, Francia, 1973, 47’, VOSG)

Mércores 8 de febreiro ás 21:30 no Pichel
TRACTORA COOP: TRABALLOS 2014/2016
Gold 20
(Gold 20, Ainara Elgoibar, País Vasco, 2015, 17′, VO)
Pasaia bitartean
(Pasaia bitartean, Irati Gorostidi, País Vasco, 2015, 51′, VOSE)
Lycisca [work in progress]
(Lycisca, Gerard Ortín, País Vasco, 2016, 43′, VO)
Coa presenza de Ainara Elgoibar, Gerard Ortín, Vicente Vázquez e Usue Arrieta, membros de Tractora Coop.

Mércores 15 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Carruaxe a Viena
(Kocár do Vídne, Karel Kachyňa, Checoslovaquia, 1966, 78′, VOSG)

Mércores 22 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Os salteadores
(Szegénylegények, Miklós Jancsó, Hungría, 1966, 90′, VOSG)

Linguas desatadas


“Fago filmes para ser usados, non fago filmes para que se vexan unha vez na televisión ou no cinema e xa está… Fágoos para provocar á xente dalgunha maneira…”

[Marlon Riggs en “On Marlon Riggs: The Artist and His Influence” por Rhea Combs].

“Linguas desatadas describe a situación, política e cultural dos homes homosexuais negros usando unha intensa mestura de estilos que vai do documental social á montaxe experimental, da narrativa en primeira persoa ao lirismo poético. A través das audaces xustaposicións que realiza, o filme funciona ao mesmo tempo como unha crítica do racismo branco e da homofobia compartida por brancos e afroamericanos, así como unha chamada á unidade do homosexuais negros. Linguas desatadas é formalmente complexa, politicamente apaixonada e indiscutiblemente reveladora, resultando nun dos máis poderosos e efectivos vídeos políticos realizados a finais dos 80″.

[Tirado de “Ethnic Notions. Tongues Untied. Mainstreams and margins” por Chuck Kleinhans en Jump Cut].

Mércores 25 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Linguas desatadas
(Tongues Untied, Marlon Riggs, EUA, 1989, 55′, VOSG)

Branca de neve


“Embora se trate de uma muito humana humidade, o realizador aproveita o erro para pedir as suas mais sentidas desculpas ao espectador, aqui e agora transformado en espectáculo”(João César Monteiro, Branca de Neve)

Mércores 18 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Branca de neve
(Branca de Neve, João César Monteiro, Portugal, 2000, 75′, VOSG)

Libro perdido atopado


“O cineasta norteamericano, de orixe afgana, Jem Cohen é alguén ao que vale a pena seguir a pista porque os diferentes rexistros audiovisuales que practica son dunha coherencia e unha suxerencia excepcionais. Xa sexa realizando un videoclip de encargo -faceta abandonada en 1996- ou filmando individualmente un documento sobre algúns dos barrios da súa querida Nova York, Cohen extrae poesía de onde non a hai, convertendo banalidades do día a día en iconos existenciais. E sempre o fai dende unha visión do documental moi particular, dunha filmación que prescinde da posta en escea, actores, diálogos e entrevistas, para configurar un cadro con un poder dramático, sutilmente presenciado, fiado pola asociación de imaxes e o collage perfeccionista do son.

Seguindo un método tan sinxelo como o de pasearse coa súa cámara á caza de imaxes determinadas polas rúas das cidades estadounidendes e as periferias menos atractivas -á maneira dun hipotético flaneur postmoderno-, Cohen atopa rastros poéticos dunha sensibilidade contida, pequenas historias que definen todo un mundo e que alcanzan toda a súa densidade na moviola, na cautivadora facilidade coa que empalma as súas imaxes, alcanzando sentido e significado. O seu traballo de cámara é dunha finura e unha meticulosidade tan sorprendente como o exhaustivo traballo de edición de cada unha das súas pezas cinematográficas.

(…)

Pero se a obra de Jem Cohen destaca nalgún dos seus apartados, este é o desa mestura intrasferible de experimentos documentales autorreflexivos. Definición algo inocua que intenta abarcar a súa inclinación a documentar a paisaxe urbana, as súas rúas e os seus rostros, reflexionando sobre todo elo e desvelando motivacións ensaísticas referidas ao seu propio quefacer. Particularidades dun cine-ensaio e dun cine documental que da man a tendencias de carácter experimental no seu formalismo. Un asombroso e eficaz sentido esteticista, que Cohen aplica o nivel visual e sonoro en todos os seus filmes.

Pezas como This is a story of New York. The Golden Dark Age of Reason (1987) ou Libro perdido atopado (1996), son obras que demostran unha querencia polo cine de Chris Marker, as pasaxes de Walter Benjamin, as contradicións das metrópoles de Estados Unidos, o carácter individual, fráxil e espontáneo do formato super8 -e o 16mm- e o poder envolvente das texturas atmosféricas e o collage sonoro”.

[Fragmento de “La existencia en la mirada. El cine reflexivo de Jem Cohen” por Albert Alcoz en Blogs&Docs, febreiro de 2007].

Mércores 11 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
As mans negativas
(Les mains négatives, Marguerite Duras, Francia, 1978, 14′, VOSG)
Libro perdido atopado
(Lost Book Found, Jem Cohen, EUA, 1996, 35′, VOSG)

Xaneiro 2017


 

[Cartaz de Misha Bies Golas]

XANEIRO 2017

Mércores 11 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
As mans negativas
(Les mains négatives, Marguerite Duras, Francia, 1978, 14′, VOSG)
Libro perdido atopado
(Lost Book Found, Jem Cohen, EUA, 1996, 35′, VOSG)

Mércores 18 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Branca de neve
(Branca de Neve, João César Monteiro, Portugal, 2000, 75′, VOSG)

Mércores 25 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Linguas desatadas
(Tongues Untied, Marlon Riggs, EUA, 1989, 55′, VOSG)

Deus e o diabo na terra do sol


glauber rocha

“Se o tropicalismo se debeu, nalgunha medida, aos meus actos e ás miñas ideas, temos que considerar o impacto que tivo sobre min o filme Terra em transe, de Glauber Rocha, na miña temporada carioca de 1966-1967. O meu corazón deu un salto na escena de apertura, cando, ao son do mesmo cántico de candomblé que xa estaba na banda sonora de Barravento (a primeira longametraxe de Glauber) se vía aproximarse, nunha toma aérea do mar, a costa brasileira. E, á medida que o filme continuaba avanzando, as imaxes de grande forza que se sucedían confirmaban a impresión de que aspectos inconscientes da nosa realidade estaban á beira de revelarse.

Glauber Rocha, o xoven director baiano, era nesa altura xa un verdadeiro líder cultural. Logo de rodar Barravento, cando aínda vivía na Bahía, impresionou a directores e críticos europeos con Deus e o diabo na terra do sol, un filme cheo dunha beleza salvaxe que nos excitou a todos coa posibilidade dun grande cinema nacional.

(…)

Deus e o diabo na terra do sol retrata aos cangaceiros da rexión, bandidos rurais que se fixeran famosos en Europa a través do filme O cangaceiro, gañador de varios premios de Cannes a mediados dos cincuenta. Os cangaceiros da vida real impactaban bastante polos seus estilizados sombreiros de vaqueiro, as súas medallas e as súas xoias. Crueis e románticos, estaban listos para a vinganza social nunha terra dominada polos terratenentes. Glauber non temía á man ás veces pesada e ás veces torpe coa que exhibía as ensinanzas estéticas de Eisenstein, Rossellini, Buñuel ou Brecht (ademais da nouvelle vague e algún xesto aprendido do entón, para nós, emerxente cinema xaponés) e as leccións ideolóxicas dalgúns marxistas.

[Tirado de Verdade tropical, de Caetano Veloso publicado en Sâo Paulo por Companhia das Letras en 1997].

Mércores 21 de decembro ás 21:30 no Pichel
Deus e o diabo na terra do sol
(Deus e o Diabo na Terra do Sol, Glauber Rocha, Brasil, 1964, 118′, VOSG)