A bruxa diaño


A bruxa diaño é considerada un clásico do cinema xaponés dende hai ben tempo, particularmente ao falar de filmes de terror primeirizos. Coa súa crúa descrición da vida durante a guerra e a súa franca mirada sobre a sexualidade, é fácil ver por que conseguiu ficar nas mentes de tantas espectadoras e espectadores ao longo dos anos (…).

A bruxa diaño segue a unha muller e a súa nora mentres se esforzan por saír adiante no Xapón do século XIV, nun rural atravesado pola guerra. Mentres a muller maior espera a volta do seu fillo Kichi, ela e a muller de Kichi tentan chegar a fin de mes matando samurais e vendendo as súas armas. (…) A muller maior é a catalizadora principal da acción do filme; é claramente a líder no negocio das dúas mulleres. É bastante desapiadada e non amosa arrepentimento polos seus asasinatos, priorizando a súa supervivencia sobre todo o demais. Hai frecuentes espidos desta personaxe, e unha falta de vergoña con respecto ao seu corpo: está abertamente interesada no sexo (…). É interesante ver a acción sexual dunha muller descrita tan claramente, e os seus desexos satisfeitos. A personaxe toma parte activa na súa sexualidade, e deféndese de aqueles que a cuestionan.”

[Tirado de “Onibaba“, por Holly en The Bechdel Scream]

Mércores 14 de febreiro ás 21:30 no Pichel
A bruxa diaño
(鬼婆 [Onibaba], Kaneto Shindo, Xapón, 1964, 103′, VOSG)

Deixádella ao ceo


“Nun contexto de creación mítica como foi Hollywood na súa idade de ouro, esta ousada misoxinia non debería sorprendernos. Se evocamos o imaxinario da antiga Grecia –e a comparación, como veremos, non é casual- , facilmente comprobaremos o rexeitamento que os seus escritores amosaron polo sexo feminino. […] Pandora foi, […] para os mortais, muller primeira, a Eva da lenda grega, que en lugar de precipitarse sobre o froito prohibido se apresta, posuída pola curiosidade, a abrir unha xerra –ou unha caixa– que contén todos os males: no intre no que a doncela destapa o recipiente, as duras fatigas, as enfermidades e as desgracias disemínanse velozmente pola terra; coa chegada de Pandora […] os homes coñecen o traballo, o cansazo e a perda dun paraíso alí onde, ata entón, a terra producira espontáneamente froito abundante e xeneroso. Os nenos tampouco brotarán da terra porque Pandora introduce a sexualidade entre os mortais: criatura de natureza “fría e húmida” -artificial doncela modelada por Hefesto con terra e auga-, é símbolo da tentación perversa á que os homes dificilmente poden escapar.

[…] Deixádella ao ceo [Leave her to heaven, John M. Stahl, 1945] presentou, tralo rostro inxenuo de Gene Tierney –no papel de Ellen Berent– a unha das máis devastadoras feminidades do universo do cine negro. Nunha das escenas iniciais, Ellen coñece casualmente nun tren a Richard Harland (Cornel Wilde), escritor que, como expresará con entusiasmo a rapaza, parécese tanto no físico como nas maneiras ao seu propio pai. Ellen, que precisamente tomou ese tren para asistir ás exequias do proxenitor, síntese subitamente atrapada polo amor que esperta nela aquel descoñecido de rostro familiar, e aos poucos días casa con el. Non tardará a moza en dar mostras da súa devoción por Richard, nin tampouco en revelar o carácter destructor que a domina”.

[Tirado de Diosas y tumbas. Mitos femeninos en el cine de Hollywood, por Núria Bou. Barcelona: Icaria, 2006. p. 13-35]

Mércores 7 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Deixádella ao ceo
(Leave Her to Heaven, John M. Stahl, EUA, 1945, 110′, VOSG)

MALAS


“As fantasías masculinas, é que todo xira arredor das fantasías masculinas? Posta nun pedestal ou posta de xeonllos, todo é unha fantasía masculina: que es forte dabondo para aguantar o que eles che boten enriba ou demasiado débil para facer nada ao respecto”

A noiva ladroa, Margaret Atwood

Dende a antigüidade, e dentro do binarismo de xénero, o espazo feminino na cultura vén sendo establecido polos homes. Así, hai unha serie de comportamentos, normalmente sumisos e limitadores, que as mulleres poden levar a cabo sen meterse en problemas. E logo están as “malas mulleres”. Que, non por casualidade, son as que consciente ou inconscientemente se rebelan contra os límites establecidos do que lles é permitido. Gobérnanse a si mesmas e mesmo exercen poder. Neste ciclo queremos presentar unha serie de personaxes femininas da historia do cine catalogadas, dentro ou fóra dos seus universos fílmicos, como malas. Malvadas, perversas, bruxas, putas, asasinas… non podemos evitar empatizar con elas, sufridoras e carismáticas, e queremos celebralas recuperándoas.

En Deixádella ao ceo (John M. Stahl, 1945), quizais o único gran film noir en Technicolor, Gene Tierney é unha variante diúrna da femme fatale. No seu momento, a historia vendeuse como o retrato da obsesión dunha muller malvada, pero entre os seus actos de crueldade é posible ler a reacción dunha muller forte e poderosa contra as limitacións do seu contexto.

A bruxa diaño (Kaneto Shindo, 1964) xoga coa figura feminina demónica que existe en moitos mitos folclóricos, neste caso a da yōkai xaponesa, identificada cunha muller madura ou anciá que deveu demo ou yōkai por odio ou resentimento. Nesta fábula moral enmarcada dentro de certa tradición misóxina, as onibabas son condenadas socialmente pola súa carraxe e instinto de supervivencia nuha terrible situación bélica ante un mundo hostil que lle supón ás mulleres o papel de submisas e obedientes.

En A gran cidade (Satyajit Ray, 1963), Arati dá testemuña do complexo que resulta traspasar o seu espazo doméstico e fisurar o seu círculo social bengalí (tradicional e conservador) cando toma a decisión de buscar traballo para axudar a manter á familia. Arati é “mala” a ollos da sociedade e nun principio mesmo a ollos da súa propia familia (marido, fillo, sogro e sogra).

Eu fun unha asasina en serie adolescente (Sarah Jacobson, 1993) e Fode en min (Virginie Despentes e Coralie Trinh Thi, 2000) poñen en escena o asasinato como reacción aos abusos masculinos. No primeiro caso faise en clave de comedia trash vencellada ao riot grrrl e no segundo como unha road movie chea de rabia e desesperación marcada polo sexo e violencia explícitos.

Febreiro 2018


FEBREIRO 2018

Mércores 7 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Deixádella ao ceo
(Leave Her to Heaven, John M. Stahl, EUA, 1945, 110′, VOSG)

Mércores 14 de febreiro ás 21:30 no Pichel
A bruxa diaño
(鬼婆 [Onibaba], Kaneto Shindo, Xapón, 1964, 103′, VOSG)

Mércores 21 de febreiro ás 21:30 no Pichel
A gran cidade
(মহানগর [Mahānagar], Satyajit Ray, India, 1963, 136′, VOSG)

Mércores 28 de febreiro ás 21:30 no Pichel
Eu fun unha asasina en serie adolescente
(I Was a Teenage Serial Killer, Sarah Jacobson, EUA, 1993, 27′, VOSG)
Fode en min
(Baise-moi, Virginie Despentes / Coralie Trinh Thi, Francia, 2000, 67′, VOSG)

Tres tristes tigres


– Como xorde Tres tristes tigres?
– A pulso. Fixera Tres tristes tigres, a obra de Sieveking, co grupo no que estaban Jaime Vadell, Luis Alarcón, Shenda Román, Delfina Guzmán. O personaxe que fai Nelson Villagra no filme facíao Luis Alarcón na obra de teatro, e coido que Villagra non estaba nesa obra. Todos eles quixeron unirse en cooperativa para facer o filme. […]

– Ao final o filme distanciouse bastante do que era a obra…
– Si, pero de acordo con Sieveking. Da obra hai literalmente un treito, que me prestaba moito, onde están as tres personaxes e se din de todo, hai uns tirapuxas, insultos mesturados con eloxios, non se sabe nada, é un galimatías. Collín ese fragmento e a partir del desenvolvín o filme para todos lados. Hai un fondo por tras de Tres tristes tigres como filme-manifesto, no sentido de que se trata de probar que se pode facer un filme sen argumento. Hai unha caste de historia que finalmente é a historia dunha chea dunha fin de semana en que todo se complica. Existe un trasfondo melodramático á mexicana que está por tras e no primeiro plano están os detalles da vida cotiá.

– E a idea de facer un filme que trate de nada?
– Non é que non trate de nada, trata da nada chilena.

[Extracto de “Raúl Ruiz sobre Tres tristes tigres”, por René Naranjo en Revista de cine Mabuse].

Mércores 31 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Tres tristes tigres
(Tres tristes tigres, Raúl Ruíz, Chile, 1967, 98′, VOSI)

Barravento


“As declaracións de moitos críticos e a propia posición de Glauber Rocha na época da realización do filme suxírennos unha interpretación de Barravento que se aliña cos termos do texto inicial do filme. “En Barravento atopamos o inicio dun xénero, o ‘filme negro’: como Trigueirinho Netto, en Bahia de Todos os Santos, desexei un filme de ruptura formal como obxecto dun discurso crítico sobre a miseria dos pescadores negros e a súa pasividade mística”, dicía Glauber en 1963, na Revisão Crítica do Cinema Brasileiro. Luiz Carlos Maciel: “Barravento revela a preocupación fundamental de Glauber coa alienación relixiosa do pobo brasileiro. Nel, as crenzas relixiosas dos pescadores dunha praia de Bahia son o grande obstáculo para a loita de liberación do xugo económico ao que están sometidos. Son as crenzas as que impiden a rebelión. Son elas as que impiden a humanización”. Barthélémy Amengual: “Aínda en 1962, o cinema político ten ideas simples e claras: o ben é a razón, a solidariedade, a conciencia de clase; o mal é o irracional, a relixión, a tradición, a resignación. Barravento remata coa imaxe dun faro erguido como símbolo político: luz, poder e xustiza prometidos aos traballadores se eles toman conciencia da súa forza e da súa unidade”.

[…] Ao analizar con máis coidado o filme Barravento, percibín ata que punto a lectura marcada polo contido “crítica á alienación relixiosa” era selectiva, podendo dar conta apenas de certos aspectos do argumento e dunha parte dos diálogos, minimizando os problemas colocados pola composición da imaxe. Ficou clara a presenza dun estilo de montaxe que, asociado a un uso particular da cámara e a un movemento coreográfico das figuras humanas, establece relacións de tal natureza que esta interpretación é posta en xaque. Ela non da conta da complexidade de recursos do filme e deixa de lado elementos cuxa presencia, máis que episódica, é recorrente ao longo do filme.”

[Tirado de “Barravento: Glauber Rocha, 1962, alienación versus identidade”, de Ismail Xavier, dispoñible en http://www.revistas.usp.br/discurso/article/view/37890]

Mércores 24 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Maioría absoluta
(Maioría absoluta, León Hirzsman, Brasil, 1964, 19′, VOSG)
Barravento
(Barravento, Glauber Rocha, Brasil, 1962, 77′, VOSG)

Sesión Eliseo Subiela e Jorge Cedrón


O outro oficio (Arxentina, 1967) permitiulle a Cedrón superar as dificultades formais d’A beirarrúa de en fronte e renovar o seu compromiso ético coa realidade. Mentres os proletarios que se vían no cinema arxentino eran sempre nobres, bos e traballadores, o protagonista d’O outro oficio traizoa aos seus compañeiros e ofrécese por menos diñeiro do convido para obter un posto de traballo. No canto de limitarse a condenar esa conduta tan pouco solidaria, Cedrón indaga co seu filme nas presións ás que se ve sometido o protagonista, ségueo no seu percorrido polos lugares onde se ofrecen empregos e obriga ao espectador a intimar con el, comprometéndoo a través da súa ollada en significativos primeiros planos. Ademais, encárgase de sinalar que a súa claudicación non é excepcional senón desafortunadamente cotiá. A través deste caso particular, e sen pontificar, Cedrón sinala como o sistema enfronta pobres contra pobres, deixando unha marxe moi estreita para as propostas conxuntas. Noutro contexto social, ese era tamén o tema da posterior Tute Cabrero (Jusid, 1968), que Cedrón eloxiou en diversas ocasións.

Á inversa do que ocorre n’A beirarrúa…, esta curtametraxe é moi estilizada e por momentos case expresionista. Inusitados ángulos de cámara altérnanse cun libre manexo dos tempos do relato e o uso expresivo da voz en off. Reaparece ademais o rexistro de determinadas zonas da realidade que ninguén observara aínda, como as colas de aspirantes a un posto laboral ou o necesario punto de encontro que supón, por desesperada lóxica, a imprenta do diario apenas sae de madrugada: alí accédese aos anuncios clasificados antes que os demais competidores”.

[Tirado de “O cine queima: Jorge Cedrón” por Fernando Martín Peña en El cine quema: Jorge Cedrón. Ciudad Autónoma de Buenos Aires, Instituto Nacional de Cine y Artes Visuales-INCAA, 2013].

Mércores 17 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Un longo silencio
(Un largo silencio, Eliseo Subiela, Arxentina, 1965, 17′, VO)
A beirarrúa de en fronte
(La vereda de enfrente, Jorge Cedrón, Arxentina, 1967, 17′, VO)
Sobre todas esas estrelas
(Sobre todas esas estrellas, Eliseo Subiela, Arxentina, 1965, 19′, VO)
O outro oficio
(El otro oficio, Jorge Cedrón, Arxentina, 1967, 28′, VO)

As doce cadeiras


“O recurso do xénero da comedia nas películas de Alea pon de manifesto a principal inquietude expresada polo mesmo: lograr que un cinema revolucionario chegue e sexa entendido por un público masivo. As doce cadeiras (1962) é unha comedia áxil, onde un antigo burgués adiñeirado desvalixado pola revolución, un cura de aldea e un antigo criado, competirán por atopar doce cadeiras, xa que nunha delas a anciá sogra do protagonista escondera unha fortuna en xoias. Na relación que se manifesta entre os protagonistas, particularmente entre ex-empregador e criado, ponse en evidencia a nova realidade baixo os principios de “o que non traballa non come”.

[Tirado de “Revolución e cultura: Tomás Gutiérrez Alea, “A dialéctica do espectador” e o papel do intelectual crítico nun proceso revolucionario” por Matías Ezequiel Cartochio. Ler aquí].

Mércores 10 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
As doce cadeiras
(Las doce sillas, Tomás Gutiérrez Alea, Cuba, 1962, 94′, VO)

Xaneiro 2018


XANEIRO 2018

Mércores 10 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
As doce cadeiras
(Las doce sillas, Tomás Gutiérrez Alea, Cuba, 1962, 94′, VO)

Mércores 17 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Un longo silencio
(Un largo silencio, Eliseo Subiela, Arxentina, 1965, 17′, VO)
A beirarrúa de en fronte
(La vereda de enfrente, Jorge Cedrón, Arxentina, 1967, 17′, VO)
Sobre todas esas estrelas
(Sobre todas esas estrellas, Eliseo Subiela, Arxentina, 1965, 19′, VO)
O outro oficio
(El otro oficio, Jorge Cedrón, Arxentina, 1967, 28′, VO)

Mércores 24 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Maioría absoluta
(Maioría absoluta, León Hirzsman, Brasil, 1964, 19′, VOSG)
Barravento
(Barravento, Glauber Rocha, Brasil, 1962, 77′, VOSG)

Mércores 31 de xaneiro ás 21:30 no Pichel
Tres tristes tigres
(Tres tristes tigres, Raúl Ruíz, Chile, 1967, 98′, VOSI)

Sesión con Alejandra Pombo


MM/ Cal é o teu nivel de implicación no proceso audiovisual?

AP/ A miña implicación é absoluta porque facer fágoo todo (performar, montaxe, son, imaxe), situándome tanto detrás como diante da cámara. É así que me considero unha «facedora», xa que no facer é onde atopo o que me interesa. Trátase de achados que non son accidentes, senón sucesos que só poden xurdir do mesmo proceso de estar a se facer, é dicir, asumindo o compromiso de «facer suceder». Cada obra é unha experiencia vital coa que convivo e desenvólvese dunha forma orgánica. Xorden do coexistir nun espazo, un lugar e de todo o que me vai rodeando día a día.

(…)

MM/ Como comezas a usar o medio analóxico?

AP/ O uso do Super 8 é bastante recente, pero teño que dicir que entrou na miña vida e xa non o vou a abandonar. Foi un amigo que é un auténtico freaky do cinema analóxico o que me impulsou a usar unha cámara Super 8. Nun principio non me interesaba, porque eu gravo e monto ao mesmo tempo e é aí, nesa relación, onde se vai conformando a película. Por iso pensaba que o formato dixital era o ideal e necesario para o meu proceso de traballo. O Super 8 hai que envialo a revelar, hai que dixitalizalo, é un proceso de catro ou cinco meses. O caso é que el me prestou a súa cámara e probei a rodar dous ou tres películas mentres estaba no proceso de finalizar It’s Called Listen. Que te chegue o material cando xa nin te lembras do que filmaches é un agasallo, unha sorpresa. Agora vou coas dúas cámaras e teño moi claro cando teño que utilizar unha ou outra. Cada unha ten as súas particularidades.

[Entrevista con Alejandra Pombo, por Mónica Maneiro en Miradas IV, 2017, pp. 90-113].

Mércores 20 de decembro ás 21:30 no Pichel
Adelante la selva
Sesión de pezas audiovisuais de Alejandra Pombo
It’s Called Listen
(2013-2016, dixital super8, 17’ 42’’)
Tiguer Oracle
(2017, dixital super8, 2’ 20’’)
Wild Palms
(2015-2017, dixital super8, 9’ 20’’)
Coa presenza da artista